Azərbaycan Mərkəzi Bankının Yeni Kredit Siyasəti
2026-cı ildə Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) kredit artımını və ev təsərrüfatlarının borc yükünü idarə etmək üçün makroprudensial tədbirləri sərtləşdirib. Bu tədbirlər arasında xarici valyutada pərakəndə kreditləşmənin qadağan edilməsi xüsusi yer tutur. Məqsəd maliyyə sisteminin sabitliyini gücləndirməkdir.
Borcun gəlirə nisbəti (DTI) əsaslı risk çəkiləri tətbiq olunur. Həmçinin kredit kartı limitləri sərtləşdirilib. Bu siyasətlər artan kredit faiz dərəcələri fonunda riskləri azaltmağa yönəlib. Yanvar 2026-cı ildə bank kredit faizləri illik 15.624% təşkil edirdi.
Ümumi kredit artımı 8.66% olub. AMB bu tədbirlərlə iqtisadiyyatda balanslı inkişafı təmin etməyi hədəfləyir. Kreditləşmənin daha sağlam əsaslar üzərində qurulması önəmli sayılır. Bu addımlar gələcək maliyyə şoklarına qarşı müqaviməti artıracaqdır.
"Mara Kredit Nəzarəti" və Azərbaycan Konteksti
"Mara kredit nəzarəti" ifadəsi daha çox sərt kredit nəzarətlərini ifadə edir. Bu termin Azərbaycan kontekstində birbaşa bir proqram kimi mövcud deyil. Lakin dövlət dəstəkli ipoteka proqramları vasitəsilə oxşar mexanizmlər işləyir. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu vasitəsilə AZN ilə verilən subsidiyalı kreditlər buna misaldır.
Bu kreditlər standartlaşdırılmış anderraytinq qaydaları ilə verilir. Bu, risklərin idarə olunmasına kömək edir. Fondun fəaliyyəti əhali üçün sərfəli mənzil kreditlərinə çıxışı təmin edir. Eyni zamanda maliyyə intizamını qoruyur.
AMB-nin tətbiq etdiyi qaydalar kredit portfelinin keyfiyyətini artırır. Banklar daha ehtiyatlı kredit siyasəti aparmağa məcburdur. Bu, uzunmüddətli perspektivdə bank sisteminin dayanıqlığını təmin edir. Həmçinin istehlakçıların həddindən artıq borclanmasının qarşısını alır.
Kredit Metrikaları və Bank Sektorunun Görünüşü (Yanvar 2026)
Yanvar 2026-cı ildə bank kredit faiz dərəcəsi 15.624% təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin dekabr ayındakı 15.444%-dən bir qədər yüksəkdir. Ümumi kredit portfeli 18,743 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu, illik 8.66% artım deməkdir.
Azərbaycan manatı ilə ifadədə verilən kreditlər 31,864 milyon AZN olub. Bu göstərici dekabr 2025-ci ildəki 31,947 milyon AZN-dən bir qədər aşağı düşüb. Daxili kredit artımı aylıq 21.0% səviyyəsində qeydə alınıb.
Bu metrikalar bank sektorunda davam edən aktivliyi göstərir. Lakin eyni zamanda AMB-nin müdaxiləsinin vacibliyini də vurğulayır. Kreditlərin sağlam şəkildə artımını təmin etmək prioritetdir. Bu, iqtisadi inkişaf üçün vacibdir.
| Reytinq | Bank | Kredit Portfeli (milyon AZN) | İllik Artım |
|---|---|---|---|
| 1 | International Bank of Azerbaijan (ABB) | 6,515 | +11.1% |
| 2 | Kapital Bank | 4,765 | +3.1% |
| 3 | PASHA Bank | 3,333 | +3.0% |
| 4 | Xalq Bank | 1,802 | -2.4% |
| 5 | Bank Respublika | 1,644 | +12.2% |
Əsas Bankların Kredit Portfeli
ABB Azərbaycanın ən böyük bankıdır. Onun kredit portfeli 6,515 milyon AZN təşkil edir. İllik artım 11.1% olub. Kapital Bank ikinci yerdədir. Onun portfeli 4,765 milyon AZN-dir. Artım 3.1% təşkil edib.
PASHA Bank 3,333 milyon AZN ilə üçüncü yerdədir. Bu bankın portfelində 3.0% artım müşahidə edilib. Xalq Bankın portfeli 1,802 milyon AZN-dir. Lakin bu bankda illik 2.4% azalma qeydə alınıb.
Bank Respublika 1,644 milyon AZN portfellə ilk beşliyə daxil olub. Onun portfelində ən yüksək illik artım, 12.2% müşahidə edilib. Bu rəqəmlər banklar arasında kredit siyasətindəki fərqləri göstərir.
Yenilənmiş icmal - 5 iyul 2026
| Reytinq | Bank | Kredit Portfeli (milyon AZN) | İllik Artım |
|---|---|---|---|
| 1 | International Bank of Azerbaijan (ABB) | 6,725 | +10.5% |
| 2 | Kapital Bank | 4,900 | +3.7% |
| 3 | PASHA Bank | 3,450 | +3.6% |
| 4 | Xalq Bank | 1,720 | -4.0% |
| 5 | AccessBank | 1,680 | +6.6% |
İyul ayının əvvəlində bank kredit faizləri 15.154%-ə enib. Bu, il ərzində ən aşağı göstəricidir. Ümumi kredit artımı isə 8.00%-ə düşüb. AMB-nin makroprudensial tədbirləri bazarın sakitləşməsinə səbəb olub. Verilən kreditlərin həcmi isə 32,650 milyon AZN-ə yüksəlib.
ABB, Kapital Bank və PASHA Bank kredit portfellərini artırmağa davam edirlər. Onlar bazarda güclü və stabil böyümə nümayiş etdirirlər. Bu banklar maliyyə bazarının aparıcı qüvvələridir. Onlar müxtəlif müştəri seqmentlərinə xidmət göstərirlər.
Xalq Bankın portfelindəki azalma tendensiyası davam edir. AccessBank isə portfelini 1,680 milyon AZN-ə çatdırıb. Onun illik artımı 6.6% təşkil edir. AccessBank kiçik və orta sahibkarlara yönəlmiş fəaliyyətini uğurla davam etdirir. Bu bank bazarda öz nişini tapıb.
AMB-nin Siyasətinin Təsirləri
AMB-nin sərt siyasəti bankları daha diqqətli olmağa vadar edir. Xüsusilə DTI əsaslı risk çəkiləri borcalanların gəlirlərini nəzərə almağı tələb edir. Bu, kredit risklərini azaltmağa kömək edir. Həm də bankların daha sağlam kredit portfelləri yaratmasına şərait yaradır.
Valyuta kreditlərinin qadağan edilməsi əhalini məzənnə risklərindən qoruyur. Bu, milli valyutaya olan etibarı artırır. Həmçinin, manatın sabitliyinə müsbət təsir göstərir. Bu addım makroiqtisadi sabitlik üçün çox vacibdir.
Kredit kartı limitlərinin sərtləşdirilməsi istehlakçıların həddindən artıq borclanmasının qarşısını alır. Bu, borc yükünü azaldır. Nəticədə ev təsərrüfatlarının maliyyə vəziyyəti yaxşılaşır. Bu tədbirlər uzunmüddətli perspektivdə maliyyə sisteminin dayanıqlığını təmin edəcəkdir.
İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu
İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu dövlət dəstəkli proqramlar təklif edir. Bu fond vasitəsilə AZN-də subsidiyalı ipoteka kreditləri verilir. Bu kreditlər aşağı faiz dərəcələri ilə əhaliyə təqdim olunur. Bu da mənzil əldə etməyi asanlaşdırır.
Fondun fəaliyyəti banklar üçün də faydalıdır. Kredit risklərinin bir hissəsi fond tərəfindən zəmanət altına alınır. Bu, bankların daha çox ipoteka krediti verməsinə təşviq edir. Həm də kreditləşmənin həcmini artırır.
Standartlaşdırılmış anderraytinq qaydaları bütün prosesi şəffaf edir. Bu, sui-istifadə halların qarşısını alır. Həmçinin kreditlərin düzgün şəxslərə çatmasını təmin edir. Fondun missiyası əhalinin sosial vəziyyətini yaxşılaşdırmaqdır.
Üstünlüklər
- Maliyyə sabitliyinin artırılması
- Valyuta risklərinin azaldılması
- İstehlakçıların həddindən artıq borclanmasının qarşısının alınması
- Kredit portfelinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi
- İpoteka kreditlərinə çıxışın asanlaşdırılması
Çatışmazlıqlar
- Bankların kredit artımının ləngiməsi riski
- Bəzi borcalanlar üçün kredit əldə etməyin çətinləşməsi
- Bürokratik prosedurların artması
- Qısamüddətli likvidlik problemləri (nadir hallarda)
- Bəzi sektorlarda kredit çatışmazlığı riski
Ekspert təhlili - 5 iyul 2026
Faiz dərəcələrinin davamlı azalması iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarına müsbət təsir göstərir. Kreditlərin ucuzlaşması investisiya fəallığını artıra bilər. AMB-nin siyasəti bankların daha keyfiyyətli kreditlər verməsinə şərait yaradır. Bu, bank sisteminin sağlamlığını təmin edir.
Banklar arasında rəqabət güclənir. Bu, müştərilər üçün daha sərfəli şərtlər deməkdir. Rəqəmsal xidmətlərin inkişafı bankların əlçatanlığını artırır. Həm də müştəri təcrübəsini yaxşılaşdırır. Banklar öz xidmətlərini daim təkmilləşdirirlər.
İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu sosial məsuliyyətli kreditləşməni dəstəkləyir. Bu fond sayəsində bir çox ailələr mənzil sahibi olmaq imkanı əldə edirlər. Bu, AMB-nin makroprudensial tədbirləri ilə birlikdə maliyyə sisteminin dayanıqlığını artırır. Azərbaycanın bank sektoru böyüməyə davam edir, lakin daha idarə olunan şəkildə.